Zaburzenia odżywiania

Witamina D jest wyjątkowa, bo aż 80-100% potrzebnej dla organizmu ilości pochodzi z biosyntezy w skórze, a tylko w niewielkim stopniu wspomagane jest to przez źródła pokarmowe. Na produkcję w skórze mają wpływ m.in. pora roku, zachmurzenie i zanieczyszczenia powietrza, szerokość geograficzna, stosowanie kremów z filtrem (czytaj dalej, aby dowiedzieć się, czy kremy rzeczywiście hamują syntezę witaminy D), pigmentacja oraz starzenie się skóry. Ponieważ czynników wpływających na redukcję syntezy witaminy D jest wiele, możesz się domyślać, że nie zawsze udaje się wytworzyć jej tyle, ile potrzebujemy. Stanowi to problem szczególnie dla osób, które dużo czas spędzają w pomieszczeniu (np. praca biurowa i poruszanie się samochodem). Wszystko, o czym tutaj piszę, odnosi się do Polski. Jeśli więc czytasz ten tekst mieszkając poza Polską, poniższe wytyczne mogą Cię nie dotyczyć. Zalecenia odnośnie suplementacji zapewne różnią się w krajach basenu Morza Śródziemnego czy krajach skandynawskich, różniących się poziomem nasłonecznienia, kątem padania słońca, ale też spożyciem ryb – wszystko to będzie wpływać na ogólne zalecenia suplementacji.
Źródłem witaminy D w diecie są niektóre ryby

Już w latach 80. pojawiły się doniesienia, że witamina D hamuje proliferację i stymuluje różnicowanie w komórkach linii białaczkowych. Z czasem pojawiło się coraz więcej obserwacji dotyczących nowotworów prostaty, jelita grubego, sutka, płuc oraz czerniaka. Dzisiaj wiemy już, że odpowiednie stężenie witaminy D działa przeciwnowotworowo. Witamina D stosowana jest nie tylko w prewencji, ale także jako element leczenia nowotworów [3]. Niskie stężenie witaminy D związane jest z częstszym wstępowaniem nowotworów. Zbyt niski poziom witaminy D związany jest z wyższą umieralnością, większym ryzykiem chorób i większą ogólną śmiertelnością, co sprawia, że witaminę D i jej prawidłowe stężenie można uznać za jeden z sekretów długowieczności. Mam też dobrą (lub może złą) informację dla fanów siłowni: witamina D wpływa także na stężenie testosteronu. Zauważono, że jej niskie stężenie koreluje z niskim stężeniem testosteronu u badanych osób, a suplementacja witaminy D wpływa pozytywnie na stężenie testosteronu u osób z wyjściowym niskim jego poziomem. Jeśli jednak masz prawidłowe stężenie witaminy D, to dalsza jej suplementacja raczej nie wpłynie na poziom testosteronu [6,7].

Celem suplementacji jest zawsze uzupełnienie niedoborów, czyli w przypadku witaminy D uzyskanie stężenia 25(OH)D we krwi na poziomie 30-50 ng/ml. Ze względu na wysoki odsetek osób mających niedobory witaminy D, rekomendowana jest jej profilaktyczna suplementacja. Powinna być ona jednak dostosowana do wieku, masy ciała, nasłonecznienia, diety i trybu życia. Jeśli masz możliwość wykonania badania 25(OH)D i dobrania dawki odpowiednio do stężenia, to jest to zalecana metoda. W maju tego roku pojawiło się ciekawe badanie obserwacyjne, którego wyniki sugerują, że suplementacja witaminy D u osób z wysokim poziomem 25(OH)D we krwi (w badaniu określane jako powyżej 50 nmol/l) już dawką 400 jednostek może zwiększać ryzyko śmierci z różnych przyczyn. Badanie to nie przekreśla znaczenia suplementacji profilaktycznej w populacji, ale zwraca uwagę, że warto zbadać od czasu do czasu poziom witaminy D, aby uniknąć jej nadmiaru w organizmie, ponieważ zarówno niedobór jak i nadmiar będą szkodliwe dla zdrowia.
Jakie są więc zalecenia suplementacji dla populacji ogólnej? Poza niemowlętami zalecane jest przebywanie na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem w okresie od maja do września. W tym okresie suplementacja nie jest konieczna, choć nadal zalecana i bezpieczna.

Nadchodzi lato, ale nie oznacza to, że każdy z nas powinien odstawić suplementację witaminy D i polegać jedynie na jej syntezie skórnej. Dawka powinna być dobrana zgodnie z wiekiem (wytyczne podane powyżej), stanem zdrowia (w grupie ryzyka zwiększamy dawkę do górnej granicy), masą ciała (u osób otyłych podwajamy dawkę) i trybem życia (u osób unikających słońca wyższe dawki). Zalecane jest zbadanie poziomu 25(OH)D i dobranie suplementacji tak, aby uzyskać poziom optymalny, czyli stężenie we krwi wynoszące 30-50 ng/ml. Pamiętaj o używaniu kremu z filtrem każdego dnia, nawet kiedy jest pochmurnie lub zimno. Jeśli jesteś w grupie ryzyka niedoboru witaminy K, możesz dodatkowo wprowadzić jej suplementację, która powinna być jednak skonsultowana z lekarzem (szczególnie u osób, które mają historię chorób układu sercowo-naczyniowego u siebie lub w rodzinie). Nie zapomnij, że w miesiącach zimowych zalecana jest profilaktyczna suplementacja i nawet jeśli odstawisz ją w czasie lata to warto wrócić do niej po okresie wakacyjnym.